(Esra Hasnalçacı yazıyor...)
Bazı liderler makamlarıyla hatırlanır, bazıları ise ardında bıraktıkları ahlak, cesaret ve insanlık mirasıyla tarihe geçer. Aliya İzzetbegoviç, Bosna’nın bağımsızlık mücadelesinin ötesinde, vicdanın ve onurlu duruşun sembolü olarak hafızalardaki yerini korumaktadır.
19 Ekim 2003’te aramızdan ayrılan Bosna-Hersek’in ilk cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç’i vefat yıl dönümünde anarken, yalnızca bir devlet adamını değil; inandığı değerler uğruna bedel ödemiş bir düşünürü, zor zamanlarda halkının sorumluluğunu omuzlamış bir lideri ve tarihe ahlaki bir miras bırakmış büyük bir şahsiyeti hatırlıyoruz.
Benim için Aliya İzzetbegoviç’i anlamak, yalnızca geçmişte yaşananları hatırlamak değildir. Onun hayatına bakmak; liderliğin ne anlama geldiğini, gücün hangi değerlerle anlam kazandığını ve bir insanın kendi halkına karşı sorumluluğunu hangi şartlarda yerine getirebileceğini yeniden düşünmektir.
Çünkü bazı insanlar hayattan ayrılır, fakat düşünceleri yaşamaya devam eder. Bazı isimler tarihin sayfalarında kalır, bazıları ise milletlerin hafızasında bir vicdan ölçüsü olarak varlığını sürdürür. Aliya, benim gözümde bu ikinci grupta yer alan müstesna bir şahsiyettir.
Bosna’nın kaderine yön veren bir irade
Aliya İzzetbegoviç’in liderliği, sıradan siyasi şartlarda şekillenmedi. O, ülkesinin bağımsızlığının, halkının varlığının ve geleceğinin ağır tehditlerle karşı karşıya kaldığı bir dönemde sorumluluk üstlendi. Bosna-Hersek’in 1990’lı yıllarda yaşadığı savaş, yalnızca bir coğrafyanın değil, insanlığın vicdanının da sınandığı acı bir dönemdi.
Böylesine zor bir süreçte onun önündeki mesele, sadece siyasi bir otorite kurmak değildi. Asıl mesele; bir halkın varlığını korumak, bağımsız bir devletin geleceğini savunmak ve bütün bunları yaparken insanlık değerlerini kaybetmemekti.
Aliya’nın tarihî önemini burada görüyorum. O, Bosna-Hersek’in bağımsızlığı için mücadele ederken, ülkesinin farklı inançlardan ve kimliklerden insanların ortak vatanı olabileceği fikrini de savundu. Onun liderliğini anlamlı kılan unsurlardan biri, kendi halkının haklarını savunma iradesini, birlikte yaşama idealinden ayrı düşünmemesiydi.
Bir liderin gerçek gücü, yalnızca zor zamanlarda aldığı kararlarla değil, o kararların arkasında durmasını sağlayan değerlerle ölçülür. Aliya’nın hayatı, bu açıdan üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir örnektir.
Makamların ötesinde bir şahsiyet
Günümüzde liderlik çoğu zaman güç, görünürlük, ekonomik imkânlar ve siyasi başarı üzerinden değerlendiriliyor. Oysa tarih bize, bütün bu unsurların tek başına kalıcı bir itibar oluşturmadığını gösteriyor.
Bir insanın gerçek mirası; arkasında bıraktığı eserler kadar, insanlarda uyandırdığı güven, temsil ettiği değerler ve gelecek kuşaklara aktardığı düşüncelerle de ölçülür.
Aliya İzzetbegoviç’i benim gözümde özel kılan, devlet başkanlığı makamının ötesine geçen düşünce dünyasıdır. O, yalnızca siyasi mücadele veren bir isim değil; insanı, ahlakı, inancı, özgürlüğü ve medeniyeti sorgulayan bir düşünürdü. Doğu ile Batı Arasında İslam adlı eseri, onun fikrî dünyasını anlamak isteyenler için önemli bir başvuru kaynağıdır.
Hayatının farklı dönemlerinde özgürlüğünden mahrum bırakılmasına rağmen düşüncelerinden vazgeçmemesi, inançları ile eylemleri arasındaki tutarlılığı koruma çabası ve ağır sorumluluklar altında gösterdiği direnç, onun kişiliğini anlamamız bakımından önemlidir.
Benim kanaatimce bir liderin kalıcılığı, ne kadar uzun süre makamda kaldığıyla değil, makamdan ayrıldıktan sonra da ne kadar saygıyla hatırlandığıyla ilgilidir. Aliya’nın adı, aradan geçen yıllara rağmen Bosna’da ve Türkiye’de saygıyla anılıyorsa bunun temelinde yalnızca siyasi geçmişi değil, insanlarda bıraktığı anlam da vardır.
Bosna ile Türkiye arasında gönül köprüsü
Türkiye ile Bosna-Hersek arasındaki ilişkiyi yalnızca diplomatik temaslar, ticari anlaşmalar ve ekonomik göstergeler üzerinden değerlendirmek eksik kalır. İki ülke arasında tarihî hatıralar, kültürel yakınlık, insani bağlar ve ortak acılardan doğan güçlü bir gönül bağı bulunmaktadır.
Aliya İzzetbegoviç, bu bağın Türkiye’de daha geniş kesimler tarafından hissedilmesinde önemli rol oynayan tarihî şahsiyetlerden biridir. Bosna’nın yaşadığı acılar Türkiye’de derin bir karşılık bulmuş; onun mücadelesi, ülkemizde özgürlük, adalet ve insanlık üzerine yapılan tartışmaların da bir parçası olmuştur.
Bosna denildiğinde aklımıza yalnızca savaşın izleri gelmemeli. Saraybosna’nın kültürel zenginliği, Mostar’ın tarihî dokusu, Boşnak halkının direnci ve bütün acılara rağmen yaşatılan umut da hatırlanmalıdır.
Aliya’nın bıraktığı mirasın önemli bir boyutu da budur: Bir ülkenin geleceğinin yalnızca geçmişte yaşadıklarıyla değil, o geçmişten hangi dersleri çıkardığıyla şekilleneceğini hatırlatması.
Türkiye ile Bosna-Hersek arasındaki dostluğun gelecek nesillere aktarılması; eğitim, kültür, turizm, yatırım ve ticaret alanlarında kalıcı iş birlikleri kurulması, bu tarihî yakınlığın somut kazanımlara dönüşmesine katkı sağlayacaktır.
İş dünyası için de anlam taşıyan bir miras
Bir iş insanı olarak Aliya İzzetbegoviç’in hayatından çıkarılabilecek derslerin siyasetle sınırlı olmadığını düşünüyorum. Onun yaşamı, iş dünyası açısından da üzerinde durulması gereken temel bir gerçeği hatırlatıyor: Başarı, ahlaki sorumluluktan bağımsız düşünülemez.
Ekonomik büyüme, yatırım, üretim, istihdam ve ticaret bir ülkenin kalkınması için vazgeçilmezdir. Ancak bu unsurların toplumda kalıcı bir değer oluşturabilmesi, güvenin ve adalet duygusunun korunmasına bağlıdır.
İş dünyasında da itibar, yalnızca bilançolardaki rakamlarla ölçülemez. Verilen sözü tutmak, çalışanların emeğine saygı göstermek, topluma karşı sorumluluk taşımak ve kısa vadeli kazançların ötesini görebilmek, kalıcı başarının temel taşlarıdır.
Aliya’nın hayatından çıkardığım derslerden biri, insanın en zor şartlarda dahi kendi değerleriyle arasındaki bağı korumasının önemidir. Bir lider için olduğu kadar bir iş insanı için de güven, dürüstlük ve sorumluluk, uzun vadeli başarının vazgeçilmez unsurlarıdır.
Bugün Türkiye ile Bosna-Hersek arasındaki ekonomik ilişkileri geliştirirken, bu anlayışı da merkeze almalıyız. Ticari ortaklıklarımızı yalnızca kazanç üzerinden değil; karşılıklı güven, sürdürülebilir kalkınma, gençlere fırsat sunma ve toplumların refahına katkı sağlama hedefleriyle değerlendirmeliyiz.
Çünkü gerçek kalkınma, yalnızca ekonominin büyümesi değil, insanın da bu büyümeden onurlu ve adil biçimde pay alabilmesidir.
Bir milletin hafızasında yaşamak
Aliya İzzetbegoviç, 19 Ekim 2003’te Saraybosna’da hayata veda etti. Ancak aradan geçen yıllar, onun adını Bosna-Hersek’in bağımsızlık mücadelesinden ve halkının hafızasından silmedi.
Onun hayatını değerlendirirken tarihî kişilikleri kusursuzlaştırmak yerine, yaşadıkları dönemin zorluklarını, üstlendikleri sorumlulukları ve geride bıraktıkları düşünsel mirası bütün yönleriyle anlamaya çalışmamız gerektiğine inanıyorum. Kalıcı saygı, sorgulamadan yüceltmekten değil, tarihten doğru dersler çıkarmaktan doğar.
Aliya’nın mirası da bu anlayışla ele alınmalıdır: Özgürlüğün kıymetini bilmek, adaleti savunmak, farklılıkları düşmanlık sebebi hâline getirmemek ve insan onurunu her şartta korumaya çalışmak.
Onun hayatı bana şunu düşündürüyor: Bir insanın dünyaya bıraktığı en büyük miras, yalnızca yaşadığı dönemde elde ettiği başarılar değildir. Asıl miras, kendisinden sonra gelen insanlara hangi değerleri hatırlattığı ve hangi sorumlulukları emanet ettiğidir.
Bugün Bosna-Hersek’e baktığımızda, geçmişin acılarını unutmadan geleceğe yönelmenin önemini görüyoruz. Bu geleceğin güçlü olması için barışın, hukukun, karşılıklı saygının ve ekonomik kalkınmanın birlikte ilerlemesi gerekiyor.
Aliya İzzetbegoviç’i anmak, benim için bir ismi hatırlamaktan çok daha fazlasıdır. Onun temsil ettiği değerleri kendi hayatımızda, iş dünyasında, toplumsal ilişkilerimizde ve gelecek nesillere bıraktığımız mirasta yaşatıp yaşatamadığımızı sorgulamaktır.
Çünkü bazı liderler görevleri sona erdiğinde tarihe karışır; bazıları ise bıraktıkları vicdan ölçüsüyle yaşamaya devam eder.
Aliya İzzetbegoviç, Bosna’nın hafızasında bir devlet adamı, düşünce dünyasında bir entelektüel, Türkiye ile Bosna arasındaki gönül bağında ise özel bir yere sahip tarihî şahsiyet olarak yaşamayı sürdürüyor.
Vefatının yıl dönümünde kendisini saygı, rahmet ve minnetle anıyorum. Bosna-Hersek halkının yaşadığı acıları unutmadan, barışın ve kardeşliğin güçlendiği bir gelecek diliyorum.
Mekânı cennet, hatırası aziz olsun.