(Esra Hasnalçacı yazıyor...)
“İki Devlet, Tek Millet” anlayışından ekonomik ortaklığa, enerji güvenliğinden ticaret yollarına uzanan sarsılmaz kardeşlik…
Bazı tarihler vardır ki yalnızca takvimlerde yer almaz; milletlerin hafızasına, tarihine ve geleceğine kazınır. 8 Kasım, kardeş Azerbaycan için böyle anlamlı ve tarihî bir gündür.
Azerbaycan halkının millî iradesini, bağımsızlık ruhunu, vatan sevgisini ve kararlılığını simgeleyen 8 Kasım Zafer Günü, aynı zamanda Türkiye için de büyük bir anlam ve gurur taşımaktadır.
Bu anlamlı gün vesilesiyle öncelikle can Azerbaycan’ın Zafer Günü’nü yürekten kutluyor, vatan uğruna hayatını kaybeden aziz şehitleri rahmet ve minnetle, gazileri saygıyla anıyorum.
Ben Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiyi yalnızca iki ülke arasındaki diplomatik bir yakınlık olarak değerlendirmiyorum. Bu ilişki; ortak tarihimizin, kültürümüzün, dilimizin, gönül bağlarımızın ve geleceğe yönelik ortak hedeflerimizin oluşturduğu çok daha büyük bir değerdir.
Mustafa Kemal Atatürk’ün Azerbaycan’ın sevinciyle Türkiye’nin sevincini birleştiren anlayışı ve Haydar Aliyev’in hafızalara kazınan “Bir millet, iki devlet” sözü, bugün iki ülkenin ilişkilerinin temel felsefesini oluşturmaktadır.
44 günlük mücadeleden tarihî zafere
2020 yılında yaşanan 44 günlük Vatan Muharebesi, Azerbaycan tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olmuştur.
Azerbaycan ordusunun ortaya koyduğu mücadele ve kararlılık sonucunda Karabağ’ın önemli merkezlerinden Şuşa’nın 8 Kasım 2020 tarihinde kurtarılması, bu tarihî zaferin simgesi hâline gelmiştir.
Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünün yeniden tesis edilmesi yönündeki bu gelişme, yalnızca Azerbaycan halkı için değil, bütün Türk dünyası için büyük bir tarihî anlam taşımaktadır.
Türkiye, bu süreçte kardeş Azerbaycan’ın yanında durmuş, Türk halkı da Azerbaycan’ın sevincini ve heyecanını kendi sevinci olarak yaşamıştır.
Bana göre bu dayanışmanın en önemli tarafı, zor zamanlarda ortaya çıkan kardeşliğin yalnızca sözlerde kalmayıp siyasi, diplomatik, ekonomik ve stratejik iş birlikleriyle güçlendirilmesidir.
Türkiye için Azerbaycan neden bu kadar önemli?
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler, günümüzde bölgesel ve uluslararası dengeler bakımından son derece stratejik bir konuma ulaşmıştır.
Türkiye, 9 Kasım 1991 tarihinde Azerbaycan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olmuştur. Diplomatik ilişkiler 14 Ocak 1992 tarihinde kurulmuş, yıllar içerisinde iki ülke arasındaki iş birliği çok yönlü bir ortaklığa dönüşmüştür.
15 Haziran 2021 tarihinde imzalanan Şuşa Beyannamesi ise ilişkilerin müttefiklik seviyesine taşınmasında tarihî bir adım olmuştur.
Bu beyanname, iki ülkenin yalnızca siyasi ve güvenlik alanlarında değil; ekonomi, ticaret, enerji, ulaştırma, yatırım ve savunma sanayisi alanlarında da ortak hareket etme iradesini ortaya koymaktadır.
Türkiye açısından Azerbaycan, Kafkasya üzerinden Orta Asya’ya ve Hazar havzasına açılan stratejik bir kapıdır.
Azerbaycan açısından Türkiye ise Avrupa pazarlarına, Akdeniz’e ve küresel ticaret ağlarına ulaşmada önemli bir ekonomik ve lojistik ortaktır.
Bu karşılıklı konum, iki ülkenin ilişkilerini yalnızca bugünün değil, geleceğin de önemli ekonomik ortaklıklarından biri hâline getirmektedir.
Enerji güvenliği: Türkiye’nin bölgesel gücünü artıran ortaklık
Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin en güçlü ayaklarından biri enerji sektörüdür.
Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Bakü-Tiflis-Erzurum doğal gaz hattı ve TANAP gibi projeler, iki ülkenin enerji alanındaki iş birliğinin somut örnekleridir.
Özellikle Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP), Azerbaycan doğal gazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırılmasında kritik bir rol üstlenmektedir.
Bu projeler yalnızca enerji taşımacılığı anlamına gelmiyor. Aynı zamanda Türkiye’nin enerji merkezi olma hedefini destekliyor, enerji arz güvenliğini güçlendiriyor ve Avrupa’nın kaynak çeşitliliğine katkı sağlıyor.
Enerjinin dünya ekonomisinde giderek daha stratejik bir unsur hâline geldiği günümüzde Türkiye ile Azerbaycan arasındaki bu ortaklık, iki ülkenin uluslararası ekonomik konumunu da güçlendirmektedir.
Benim kanaatimce enerji alanında kurulan bu iş birliği, Türkiye’nin gelecekteki ekonomik ve jeopolitik gücünün en önemli dayanaklarından biri olmaya devam edecektir.
Orta Koridor ve Zengezur: Ticaretin yeni kapıları
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ortaklığın geleceğini değerlendirirken ulaştırma ve lojistik projelerine ayrı bir başlık açmak gerekiyor.
Çünkü günümüzde ekonomik güç yalnızca üretmekle değil, üretilen malı doğru pazara, doğru zamanda ve rekabetçi maliyetlerle ulaştırabilmekle ölçülüyor.
Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu, Hazar geçişli Orta Koridor ve bölgesel ulaştırma projeleri bu açıdan büyük önem taşıyor.
Zengezur güzergâhının hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar da Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kara ve demir yolu bağlantılarının güçlendirilmesi bakımından önemli fırsatlar barındırıyor.
Bu bağlantıların gelişmesiyle Türkiye’nin Azerbaycan üzerinden Orta Asya’ya ulaşımı kolaylaşabilecek, Türk dünyası arasındaki ticari ilişkiler güçlenebilecek ve Avrupa ile Asya arasındaki lojistik hareketlilik yeni bir boyut kazanabilecektir.
Burada özellikle Türkiye’nin üretim ve ihracat gücüne dikkat çekmek istiyorum.
Kayseri, Gaziantep, Konya, Bursa, İstanbul ve Anadolu’nun diğer üretim merkezlerinde faaliyet gösteren sanayicilerimiz için Orta Asya pazarları önemli fırsatlar barındırıyor.
Ulaştırma maliyetlerinin azalması, lojistik bağlantıların gelişmesi ve gümrük süreçlerinin kolaylaşması, Türk ihracatçısının rekabet gücüne doğrudan katkı sağlayabilir.
Dolayısıyla Türkiye-Azerbaycan iş birliği, yalnızca iki ülkenin değil, Anadolu’daki üretim şehirlerimizin de ekonomik geleceği açısından önemlidir.
Ekonomik ilişkilerde yeni dönem: Yatırım, üretim ve ihracat
İki ülke arasındaki kardeşliğin ekonomik karşılığını daha da büyütmemiz gerektiğine inanıyorum.
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ticaret hacminin geliştirilmesi, karşılıklı yatırımların artırılması, ortak üretim tesislerinin kurulması ve sanayi alanındaki iş birliklerinin çeşitlendirilmesi önümüzdeki dönemin önemli hedefleri arasında yer almalıdır.
Özellikle savunma sanayisi, makine, otomotiv yan sanayisi, gıda, tarım teknolojileri, inşaat, turizm, dijital teknolojiler ve yenilenebilir enerji alanlarında önemli fırsatlar bulunmaktadır.
Türk şirketlerinin Azerbaycan’daki faaliyetleri, Azerbaycanlı yatırımcıların Türkiye’deki girişimleri ve ortak projeler, iki ülkenin ekonomik bütünleşmesine katkı sağlamaktadır.
2025 yılında Türkiye Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın açıkladığı verilere göre Türkiye’nin Azerbaycan’daki yatırımlarının toplam değeri yaklaşık 17 milyar dolara ulaşmış, Azerbaycan’ın Türkiye’de yaklaşık 3 bin şirketi bulunduğu belirtilmiştir.
Bu rakamlar, kardeşliğin ekonomik alanda da güçlü bir karşılık bulduğunu göstermektedir.
Ancak hedefimiz mevcut başarılarla yetinmek olmamalıdır. Daha fazla ortak yatırım, daha fazla üretim, daha fazla teknoloji paylaşımı ve daha yüksek ticaret hacmi için yeni adımlar atılmalıdır.
Karabağ’ın yeniden inşası: Türk iş dünyası için yeni fırsatlar
Zaferin ardından Azerbaycan’ın önündeki en önemli hedeflerden biri, Karabağ’ın yeniden imarı ve ekonomik hayata kazandırılmasıdır.
Yollar, köprüler, demir yolları, enerji altyapısı, konutlar, hastaneler, okullar, sanayi bölgeleri ve tarımsal üretim alanları bu yeniden yapılanma sürecinin önemli parçalarıdır.
Bu süreçte Türk mühendislik firmaları, müteahhitlik şirketleri, teknoloji üreticileri ve sanayi kuruluşları için önemli iş birliği alanları ortaya çıkmaktadır.
Türkiye’nin inşaat, altyapı, şehircilik, enerji ve üretim alanındaki birikimi, Azerbaycan’ın yeniden yapılanma hedeflerine katkı sağlayabilecek güçlü bir potansiyele sahiptir.
Bence burada önemli olan yalnızca proje üstlenmek değil, uzun vadeli ekonomik değer oluşturmaktır.
Ortak üretim tesisleri kurmak, yerel istihdamı desteklemek, mesleki eğitim faaliyetlerini geliştirmek ve teknoloji transferi gerçekleştirmek, iki ülkenin de kazanacağı sürdürülebilir bir ekonomik model oluşturacaktır.
Türk dünyasının ekonomik geleceği ortak hareket etmekten geçiyor
Bugün dünya ekonomisinde yeni ticaret blokları, enerji ortaklıkları, lojistik ağları ve stratejik iş birlikleri öne çıkıyor.
Küresel rekabetin bu kadar yoğunlaştığı bir dönemde Türk devletlerinin ekonomik ilişkilerini geliştirmesi, ortak hareket etmesi ve birbirlerinin potansiyelinden yararlanması büyük önem taşıyor.
Azerbaycan, Türkiye ile Orta Asya ülkeleri arasında güçlü bir bağlantı noktasıdır.
Bu nedenle Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin gelişmesi, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve diğer Türk devletleriyle ekonomik ilişkilerin güçlenmesine de katkı sağlayacaktır.
Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında ticaretin kolaylaştırılması, yatırım ortamının iyileştirilmesi, ulaştırma ağlarının geliştirilmesi ve enerji iş birliklerinin artırılması, Türk dünyasının küresel ekonomideki ağırlığını artırabilecek önemli adımlardır.
Artık yalnızca tarihî ve kültürel birlikteliğimizi anlatmakla yetinmemeliyiz. Bu birlikteliği üretime, ihracata, teknolojiye, yatırıma ve ortak refaha dönüştürmeliyiz.
Zaferin en büyük kazanımı kalıcı barış ve bölgesel refah olmalıdır
Bir diğer önemli konu da Güney Kafkasya’da kalıcı barışın tesis edilmesidir.
Türkiye, Azerbaycan’ın güvenliğini ve toprak bütünlüğünü desteklerken bölgede istikrarın, karşılıklı saygının ve ekonomik iş birliğinin gelişmesini de önemsemektedir.
2025 yılında Washington’da Azerbaycan ve Ermenistan arasında imzalanan ortak bildirge ve parafe edilen barış anlaşması, bölgenin geleceği açısından önemli bir diplomatik gelişme olmuştur.
Bu sürecin kalıcı bir barışa dönüşmesi, yalnızca iki ülkeye değil, bütün bölgeye ekonomik ve sosyal fayda sağlayabilir.
Çünkü barışın olduğu yerde yatırım artar, ticaret gelişir, üretim güçlenir ve insanlar geleceğe daha güvenle bakar.
Türkiye açısından da istikrarlı bir Kafkasya; yeni ticaret yolları, daha güçlü lojistik bağlantılar ve daha geniş ekonomik iş birliği imkânları anlamına gelmektedir.
Son söz: Azerbaycan’ın sevinci Türkiye’nin sevincidir
8 Kasım Zafer Günü’nü değerlendirirken geçmişte kazanılan tarihî başarıyı anmak kadar, gelecekte birlikte başarabileceklerimizi de düşünmeliyiz.
Azerbaycan’ın zaferi, Türk dünyasının ortak hafızasında önemli bir yere sahiptir. Türkiye’nin bu süreçte sergilediği dayanışma ise iki ülke arasındaki kardeşliğin ne kadar güçlü olduğunu bir kez daha göstermiştir.
Ben inanıyorum ki Türkiye ile Azerbaycan’ın önünde çok daha büyük ekonomik hedefler, yeni yatırım fırsatları, ortak üretim projeleri ve uluslararası ticarette değerlendirilebilecek önemli imkânlar bulunmaktadır.
Bu kardeşliği daha güçlü bir ekonomik ortaklığa dönüştürmek, gelecek nesillere bırakacağımız en değerli miraslardan biri olacaktır.
Türkiye’nin üretim gücü ile Azerbaycan’ın stratejik konumunu, enerji kaynaklarını ve Orta Asya’ya açılan kapı olma özelliğini bir araya getirdiğimizde, yalnızca iki ülke için değil, bütün Türk dünyası için büyük bir ekonomik potansiyel ortaya çıkmaktadır.
Dileğimiz; Karabağ’da yeniden yükselen hayatın, Kafkasya’da kalıcı barışın, Türkiye ile Azerbaycan arasında daha güçlü ekonomik ilişkilerin ve Türk dünyasında daha büyük bir dayanışmanın geleceğe damga vurmasıdır.
Bu duygu ve düşüncelerle, can Azerbaycan’ın 8 Kasım Zafer Günü’nü en içten dileklerimle kutluyorum.
Aziz şehitlerimizi rahmetle, gazilerimizi minnetle anıyorum.
Yaşasın Türkiye-Azerbaycan kardeşliği!
Yaşasın iki devlet, tek millet anlayışı!
Güçlü Türkiye, güçlü Azerbaycan, güçlü Türk dünyası!