
İstanbul Ticaret Borsasının Güvenilir Ürün Platformu desteği ile aylık olarak düzenlediği Borsa Meydanında Sektörler Konuşuyor toplantılarında bu ay “İklim Değişikliği Soframızı Nasıl Etkileyecek?” konusu ele alındı.
Online olarak gerçekleştirilen ve açılış konuşmasını İstanbul Ticaret Borsası Meclis Başkanı Ahmet Bülent Kasap’ın, moderatörlüğünü ise gazeteci Celal Toprak’ın yaptığı toplantıya; Ankara Üniversitesi Gıda Güvenliği Enstitüsü Kurucu Müdürü Prof. Dr. Nevzat Artık ile Reis Gıda Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Reis konuşmacı olarak katıldı.
“EN FAZLA TARIM SEKTÖRÜ ETKİLENİYOR”
İstanbul Ticaret Borsası Meclis Başkanı Ahmet Bülent Kasap, iklim değişikliği etkilerinin artık günlük hayatta da giderek daha fazla hissedildiğini söyledi.
Dünya Meteoroloji Örgütü verilerine göre, 2025 yılında küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesi dönemin yaklaşık 1,4 derece üzerine çıktığını aktaran Kasap, ilk bakışta küçük görünen bu artışın, dünyanın birçok bölgesinde kuraklık, aşırı sıcaklık ve düzensiz yağışlar gibi ciddi sorunları beraberinde getirdiğine dikkat çekti.
Bu gelişmelerden en fazla etkilenen sektörlerin başında ise tarımın geldiğini vurgulayan Kasap, “Çünkü tarımsal üretim, doğrudan iklim koşullarına bağlı. Üreticilerimiz bir yandan değişen hava koşullarına uyum sağlamaya çalışırken, diğer yandan da ürünlerini ve emeklerini korumak için mücadele ediyor. Üstelik yaşanan kayıplar yalnızca üretim miktarıyla sınırlı kalmıyor. Ürün kalitesinden üretim maliyetlerine, hasat dönemlerinden gıda fiyatlarına kadar birçok alan bu değişimden etkileniyor” dedi.
KASAP, ÜLKELER COĞRAFİ KOŞULLARA GÖRE FARKLI ÇÖZÜMLER GELİŞTİRİYOR
Kasap, FAO verilerine göre, son 33 yılda yaşanan afetlerin tarımda yol açtığı ekonomik kaybın 3,26 trilyon doları bulduğuna işaret ederek, bu rakamın iklim koşulları ve doğal afetler karşısında tarımsal üretimin ne kadar kırılgan olabildiğinin göstergesi olduğunu söyledi.
Ülkelerin tarımsal üretimini değişen iklim koşullarına hazırlamak için farklı önlemler aldığına değinen Kasap, şöyle devam etti: “Örneğin; İspanya, sulama altyapısını korumak için 2,7 milyar avroluk modernizasyon yatırımı yürütüyor. Hollanda'da ise toprağın su tutma kapasitesinin artırılması ve tuzlanmaya dayanıklı ürünlerin geliştirilmesi üzerinde çalışılıyor. Hindistan ve Afrika ülkelerinde, kuraklığa dayanıklı bitki çeşitleri geliştiriliyor. Ülkeler, kendi coğrafi koşullarına ve ihtiyaçlarına göre farklı çözümler geliştiriyor. Ancak hepsinin ortak bir amacı var: İklim koşulları değişse bile tarımsal üretimin devamlılığını sağlayabilmek.”
"COP31 TÜRKİYE İÇİN ÖNEMLİ BİR FIRSAT”
Ahmet Bülent Kasap, iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak kadar, bu değişikliğe neden olan sera gazı salınımlarını azaltmanın da çok önemli olduğuna vurgu yaparak, “Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın son raporuna göre, küresel sıcaklık artışını uzun vadede 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefine yeniden ulaşabilmek için sera gazı salınımlarının 2035 yılına kadar, 2025 seviyesine göre yüzde 45 azaltılması gerekiyor” diye konuştu.
Türkiye’nin bu hafta iklim değişikliğiyle mücadele açısından önemli bir buluşmaya ev sahipliği yaptığını hatırlatan Kasap, COP31’in Antalya'da düzenlendiğini aktardı.
Dünyanın dört bir yanından devlet temsilcilerini, bilim insanlarını ve iş dünyasını bir araya getiren bu konferansın, ülkemiz açısından da önemli bir fırsat olduğunu ifade eden Kasap, “Bu buluşmanın, iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası iş birliğinin güçlenmesine ve özellikle tarımın karşı karşıya olduğu sorunlara çözüm geliştirilmesine katkı sağlamasını temenni ediyorum” diye konuştu.
MODERN SULAMA YÖNTEMLERİNİ YAYGINLAŞTIRMALI
“Dünyada bu çalışmalar yürütülürken, bizim de kendi tarımımızı değişen iklim koşullarına hazırlamamız gerekiyor” diyen Kasap, öncelikli konuların başında ise suyun geldiğini belirtti. Türkiye'de kullanılan suyun yaklaşık yüzde 77'sinin tarımsal faaliyetlerde değerlendirildiği bilgisini paylaşan Kasap, önerilerini şöyle sıraladı: “Modern sulama yöntemlerini yaygınlaştırmalı, su kayıplarını azaltmalı ve tarımsal üretimimizi mevcut su kaynaklarımızı dikkate alarak planlamalıyız. Değişen iklim koşullarına dayanıklı bitki çeşitlerinin geliştirilmesi, üreticilerimizin erken uyarı sistemlerinden yararlanması ve tarım sigortalarının yaygınlaştırılması da büyük önem taşıyor. Bilimsel bilgiyi, teknolojiyi ve üretici tecrübesini bir araya getirerek tarımımızı daha dayanıklı hâle getirmeliyiz. Çünkü tarlada başlayan kriz yalnızca orada kalmaz, doğrudan sofralarımıza kadar uzanır. Kuraklık ve verim düşüşü, gıda fiyatlarında dalgalanmalara yol açar. İşte bu nedenle iklim değişikliğine uyumu, yalnızca çevreyle ilgili bir mesele olarak değil, aynı zamanda gıda arz güvenliğimizin ve ekonomik geleceğimizin önemli bir parçası olarak görmeliyiz. İstanbul Ticaret Borsası olarak bizler de tarımsal üretimin devamlılığını, gıda arz güvenliğinin ve sağlıklı işleyen bir gıda ticaretinin temel şartlarından biri olarak değerlendiriyoruz. Üreticimizin emeğini koruyan, kaynaklarımızı verimli kullanan ve gıda tedarik zincirimizi güçlendiren her adımın, sonuçta vatandaşımızın sofrasına katkı sağlayacağına inanıyoruz.”
Ankara Üniversitesi Gıda Güvenliği Enstitüsü Kurucu Müdürü Prof. Dr. Nevzat Artık ise tahminlere göre 2020-2100 arasında sıcaklığın 4,5 derece artacağına işaret ederek, iklim değişikliğinin sadece kuraklık olarak değil, bazen fırtına bazen dolu olarak ürünlere zarar verebildiğini söyledi.
COP31’in önemine değinen Artık, gıda güvenliği, iklim değişikliğine uyum, iklim finansmanı, yenilebilir enerji, su kaynaklarının korunması, gıdada kayıp ve israfın önlenmesi başlıklarına dikkat çekti.
Asıl israfın gıdada olduğunu belirten Artık, Türkiye’de kişi başı yılda 109 kilogram gıda israfı yapıldığını aktardı.
ARTIK: BÜTÜN GIDA İŞLETMELERİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK RAPORU HAZIRLAMASI LAZIM
İklim finansmanı, tarım ve gıda güvenliği açısından dikkat edilmesi gereken hususlar olduğunu hatırlatan Artık, şöyle devam etti: “Su kullanımı azaltılmalı. Türkiye su fakiri bir ülke. Bütün gıda işletmelerinin sürdürülebilirlik raporu hazırlaması gerekiyor. En ufak bir atık bile değerlendirilmeli. Gıda israfı hiç yapılmamalı. Türkiye’nin nüfusu 2050 yılında 100 milyona çıkacak.
Turistlerle beraber 150 milyon olacağız. Bunun için gıda hazırlığı yapmalı. Birçok üründe kendimize yeterli üretim yapmamıza rağmen önlem alınmazsa problem yasabiliriz. Sıcaklığın artmasıyla tüm ürünlerde yüzde 20 kayıp görülebiliyor. Bu yıl yağışlar iyi gitti. Su yönetimi yapılmalı. Su verimliliği politikaları geliştirilmeli ve basınçlı su sistemine geçilmeli. Bitkisel üretimde verim kaybını önlemek için suyu az isteyen tarım ürünlerine yönelmeliyiz. Hayvancılıkla ilgili olarak da sığırlar sera gazı emisyonunu artırır derler. Kesinlikle hayvancılıktan vazgeçemeyiz. Dünyada domuz üretiyor. Domuzların sera gazı salınımı sığırlara göre 3 kat daha fazla ama bunu kimse söylemiyor. Tarım teknolojilerinde, diğer sektörlere nazaran daha düşük dijitalleşme söz konusu.”
“İKLİMDEN DAHA HIZLI DEĞİŞMELİYİZ”
Değer zincirinin finanse edilmesi gerektiğini dile getiren Artık, çiftçiye daha etkin şekilde destek verilmesi gerektiğini ifade etti. Gıda güvenliğinin politikalarının süreklilik arz etmesi gereken bir durum olduğunu vurgulayan Artık, hal yasasının hızla çıkması gerektiğinin altını çizdi.
Artık, iklim değişikliği önemli olduğunu belirterek, “Ancak iklimden hızlı değişmeliyiz. Sürekli planlı çalışmamız gerekir. Hammaddeye zor ulaştıkça gıda üretemeyeceğiz. Gıda üretemeyince insanlarımızı besleyemeyeceğiz. Arılar azalırsa, sofradaki çeşitlilik de çok azalacaktır. Türkiye, 24 milyon ton buğday üretiyor. Bunun 500 bin tonunu israf ediyor” ifadelerini kullandı.
REİS: SUYU MERKEZE ALAN ÜRETİM PLANLAMALARI ÖNEMLİ
Reis Gıda Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Reis, iklim değişikliğinin sadece çevreyi değil, yaşamın her alanını ilgilendirdiğini belirterek, sofradaki gıdanın çeşitliliğini, fiyatını ve gelecekte ona ulaşabilme imkânı da etkilediğini söyledi. Çiftçinin önceki yıllarda ürünü ne zaman hasat edebileceğini öngörebildiğini, ancak bu durumun zorlaştığını anlatan Reis, yağışın miktarı ve zamanının da çok önem kazandığını dile getirdi.
Tarımsal üretimi yağış miktarı üzerinden değerlendirmenin doğru olmadığını ifade eden Reis, “Ürün miktarı kadar ürün kalitesi de (tane iriliği gibi verimlilik faktörleri) önemli hale geldi. Aynı zamanda depolama koşulları da büyük önem taşıyor. Ürünün kalite kaybına uğramadan tüketiciye ulaşabilmesi çok önemli. Suyu doğruyu yönetmeden üretimi güvence altına alamayız. İklim değişikliğinin önemli etkilerinden biri de su kaynaklarında yaşanıyor. Bugün bazı bölgelerimizde yeraltı su seviyeleri düştü. Konya’da 600, Sivas’ta da 550 obruk oluştu. Bu yüzden, suyu merkeze alan üretim planlamalarını önemli görüyorum” dedi.
“İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN YÜKÜNÜ ÖNCE ÇİFTÇİ HİSSEDİYOR”
Modern sulama sistemine geçişin hızlandırılması gerektiğini hatırlatan Reis, damlama ve basınçlı su sistemlerinin önemine değindi.
İklim değişikliğinin yükünü ilk etapta çiftçilerin hissettiğini söyleyen Reis, “Bazı üreticiler ekim alanlarını daraltabiliyor veya üretimden uzaklaşabiliyor. Üreticinin ekonomik gücünü korumak zorundayız. Erken uyarı mekanizmaları yaygınlaştırılmalı ve iklime dayanıklı ürünler üretilmeli” önerisinde bulundu.
“Gıda arz güvenliğini sadece üretimi artırmakla sağlanmaz” diyen Reis, şunları kaydetti: “Üretimi artırmak önemli ancak ürettiğimiz ürünü koruyamazsak, doğru depolamazsak ve uygun zamanda piyasaya ulaştıramazsak verim tek başına yeterli değil. Etkin stok, lojistik güvenliği ayrılmaz bir parça.”
“DOĞRU ZAMANDA ALINAN ÖNLEMLERLE OLUMSUZ ETKİYİ AZALTMAK MÜMKÜN”
Mehmet Reis, iklim değişikliğinin önümüzdeki süreçte tarım ve gıda sektörü için en büyük risk olmaya devam edeceğine işaret ederek, şu değerlendirmelerde bulundu: “ Doğru zamanda alınacak önlemlerle bunun etkisini azaltabiliriz. Üretimden depolamaya, stok yönetimden lojistiğe kadar her şeyi hazır hale getirmeliyiz. Tarım arazilerinin ve su kaynaklarını korumak ve israfı önlemek zorundayız. Gençlerin ve kadınların tarımsal üretimde daha çok yer alması geleceğimiz açısından büyük önem taşıyor. Türkiye’nin tarımsal üretim potansiyeli çok yüksek. Ancak bunu iklim değişikliği karşısında korumak için bugünden itibaren alacağımız önlemler çok önemli. Dünyada ABD başta olmak üzere gelişmiş ülkeler sera gazını daha çok yayıyor. Bunun bedelini gelişmekte olan ülkeler ve fakir ülkeler ödüyor. Türkiye’nin nüfusu 100 milyona, dünya nüfusu da 10 milyara ulaşacak. Bunun için üretimin yüzde 70 artması gerekiyor. Bunun için mücadele eden çiftçilerimize tabi ki destek vermemiz lazım. Tarımda teknolojiyi artırmamız lazım.”
