(Esra Hasnalçacı yazıyor...)
Ahilik Haftası geldiğinde yalnızca geçmişten bugüne taşınan köklü bir geleneği hatırlamıyoruz. Aslında bugün iş dünyasının en çok ihtiyaç duyduğu değerleri yeniden düşünmek için önemli bir fırsat yakalıyoruz. Çünkü Ahilik; sadece esnafın, sanatkârın veya bir meslek grubunun tarihi değildir. Ahilik, emeğin değerini bilen, alın terine saygı duyan, kazancın yanında ahlakı da önemseyen ve toplumun huzurunu ekonomik hayatın ayrılmaz bir parçası olarak gören bir anlayışın adıdır.
Bugün ekonomiyi konuşurken çoğu zaman büyüme, yatırım, üretim, ihracat, istihdam ve finansal göstergeler üzerinden değerlendirmeler yapıyoruz. Elbette bunların tamamı ekonomik hayatın vazgeçilmez unsurları. Ancak bütün bu göstergelerin arkasında bir de görünmeyen ama en az rakamlar kadar önemli bir değer var: Güven.
İşte Ahilik bize tam da bunu hatırlatıyor.
Bir esnafın müşterisine karşı dürüst olması, işini hakkıyla yapması, verdiği sözün arkasında durması, ölçüde ve tartıda adaleti gözetmesi, mesleğini gelecek kuşaklara aktarması ve kazancını toplumla paylaşmayı bilmesi; yüzyıllar önce olduğu gibi bugün de ekonomik hayatın temel taşları arasında yer alıyor.
Ahilik kültürünü değerli kılan şey de bence burada başlıyor. Çünkü Ahilik, “Nasıl daha çok kazanırım?” sorusunun yanına “Nasıl daha doğru kazanırım?” sorusunu koyuyor.
Bu ayrım son derece önemli.
Kazanç elbette ticaretin temel amaçlarından biridir. İnsan üretir, satar, yatırım yapar ve karşılığında gelir elde eder. Ancak Ahilik anlayışı bize kazancın tek başına yeterli olmadığını söylüyor. Kazancın helal olması, emeğin hakkının verilmesi, müşterinin aldatılmaması, çalışanın korunması, meslektaşın rakip olarak değil aynı mesleğin bir parçası olarak görülmesi ve toplumun genel yararının göz ardı edilmemesi gerekiyor.
Bugünün iş dünyasına baktığımızda bu yaklaşımın ne kadar güncel olduğunu daha iyi anlıyoruz.
Teknoloji değişiyor, ticaretin yöntemleri değişiyor, alışveriş alışkanlıkları değişiyor, şirketlerin çalışma biçimleri değişiyor. Ancak insanın güven ihtiyacı değişmiyor. Bir müşterinin bir markaya güvenmesi, bir çalışanın işverenine inanması, bir iş ortağının verilen söze güvenmesi ve toplumun işletmelerin ürettiği değerlere inanması hâlâ ekonomik hayatın en önemli unsurlarından biri.
Bu nedenle Ahilik kültürünün yüzlerce yıl önce ortaya koyduğu değerler, bugün modern iş dünyasının da temel meseleleri arasında yer alıyor.
Dürüstlük.
Güven.
Kalite.
Dayanışma.
Adalet.
Emeğe saygı.
Mesleki sorumluluk.
Ve insanı merkeze alan bir ticaret anlayışı.
Bunların hiçbirinin modası geçmiyor.
Hatta dünya ekonomisinin hızla değiştiği, rekabetin küreselleştiği ve dijitalleşmenin ticaretin sınırlarını ortadan kaldırdığı bugünlerde bu değerlerin önemi daha da artıyor. Çünkü artık bir işletmenin itibarı yalnızca bulunduğu mahallede veya şehirde değil, dünyanın herhangi bir yerinde saniyeler içinde konuşulabiliyor. Bir ürünün kalitesi, bir markanın müşterisine yaklaşımı veya bir şirketin çalışanlarına verdiği değer çok kısa sürede geniş kitlelere ulaşabiliyor.
Böyle bir dünyada güven, her zamankinden daha kıymetli bir sermaye haline geliyor.
Ahilik ise bize güvenin nasıl inşa edileceğini yüzyıllar öncesinden anlatıyor.
Ahilik deyince benim aklıma yalnızca dükkânını açan ve müşterisini bekleyen bir esnaf gelmiyor. Aklıma mesleğini öğrenmek için yıllarca emek veren bir genç, ustasından sadece işi değil hayatı da öğrenen bir çırak, yaptığı işin arkasında duran bir usta ve kazancını toplumun huzurundan ayrı görmeyen bir anlayış geliyor.
Bu yönüyle Ahilik aynı zamanda bir eğitim modelidir.
İnsana önce mesleği, sonra o mesleğin ahlakını öğretir. Çünkü iyi bir usta olmanın yalnızca işi iyi yapmakla mümkün olmadığını; aynı zamanda iyi insan olmak gerektiğini kabul eder. Meslek ile ahlakı birbirinden ayırmaz.
Bugün mesleki eğitimden bahsederken belki de üzerinde en fazla durmamız gereken konulardan biri budur.
Gençlerimize yalnızca bir meslek kazandırmak yetmez. Onlara işini doğru yapmanın, emeğe saygı göstermenin, sözünün arkasında durmanın, müşterisine değer vermenin ve toplum için sorumluluk taşımanın da önemini anlatmalıyız.
Çünkü güçlü bir ekonomi yalnızca iyi yetişmiş çalışanlarla değil, iş ahlakına sahip insanlar ve kurumlarla kurulabilir.
Ahilik Haftası’nın bana düşündürdüğü en önemli meselelerden biri de budur: Geleceğin ekonomisini kurarken geçmişin değerlerini unutmamak.
Geçmişi olduğu gibi bugüne taşımaktan söz etmiyorum. Dünyanın değiştiğini, iş yapma biçimlerinin dönüştüğünü elbette biliyoruz. Bugünün girişimcisi dijital platformlarda çalışıyor, dünyanın farklı ülkelerine ürün satıyor, yapay zekâdan yararlanıyor, yeni nesil finansal araçları kullanıyor. Ancak kullandığımız araçlar değişse de iş yaparken sahip olmamız gereken temel değerler değişmemeli.
Bir girişimci dünyanın neresinde olursa olsun dürüst olmalı.
Bir şirket büyürken çalışanının emeğini gözetmeli.
Bir üretici kaliteyi hiçbir zaman ikinci plana atmamalı.
Bir esnaf müşterisine sadece satış yapacağı bir kişi olarak değil, güven ilişkisi kuracağı bir insan olarak bakmalı.
Bir iş insanı kazancının yanında topluma karşı sorumluluklarını da hatırlamalı.
Bunlar Ahilik kültürünün bize bıraktığı en güçlü miraslardan bazılarıdır.
Üstelik Ahilik yalnızca bireysel bir ahlak anlayışı da değildir. Dayanışmayı merkeze alır. Esnafın zor durumda kalan meslektaşına el uzatmasını, ihtiyaç sahibinin yanında olmasını, toplumun ortak meselelerine duyarsız kalmamasını önemser.
Bugün sosyal sorumluluk kavramı altında konuştuğumuz pek çok yaklaşımın temelinde de aslında benzer bir düşünce bulunuyor: İşletme yalnızca para kazanan bir yapı değildir; içinde bulunduğu toplumun bir parçasıdır.
Bu anlayışın daha da güçlenmesi gerektiğine inanıyorum.
Türkiye’nin ekonomik geleceğini yalnızca büyük yatırımlarla veya büyük şirketlerle kuramayız. Mahallemizdeki esnaftan aile işletmesine, KOBİ’den sanayiciye, zanaatkârdan girişimciye kadar bütün ekonomik aktörlerin güçlü olması gerekiyor. Çünkü ekonominin gerçek gücü, tabandan tavana yayılan üretim kültüründe yatıyor.
Ahilik de tam olarak bu ekonomik yapının toplumsal temelini anlatıyor.
Bir dükkânın kepengini açmak, yalnızca ticari bir faaliyete başlamak değildir. Aynı zamanda bir güven ilişkisini başlatmaktır. O dükkâna gelen müşterinin hakkını gözetmek, çalışanına adil davranmak, ürününün arkasında durmak ve komşusuyla dayanışma içinde olmak; ekonomik hayatın toplumla kurduğu bağın en somut örneklerinden biridir.
Bu nedenle Ahilik Haftası’nı kutlarken esnafımızın ve sanatkârlarımızın emeğine de ayrı bir parantez açmak gerekiyor.
Çünkü onlar ekonomimizin yalnızca ticari aktörleri değil, aynı zamanda kültürel taşıyıcılarıdır. Bir mesleğin inceliklerini kuşaktan kuşağa aktaran, mahalle kültürünü yaşatan, müşterisiyle yıllara dayanan güven ilişkileri kuran ve zor zamanlarda toplumun yanında olan esnafımız, Türkiye’nin ekonomik ve sosyal hayatının önemli yapı taşlarından biridir.
Bugün onların emeğine sahip çıkmak, aslında geleceğimize sahip çıkmaktır.
Ahilik Haftası vesilesiyle bir kez daha görüyoruz ki; geçmişten gelen bazı değerler, geleceğin dünyasında bize yol gösterecek kadar güçlüdür.
Belki bugün dükkânların yerini dijital mağazalar, el yazısı hesap defterlerinin yerini yazılımlar, mahalle pazarlarının bir bölümünü küresel platformlar aldı. Ancak müşteriye verilen söz, yapılan işin kalitesi, emeğe gösterilen saygı ve güven duygusu hâlâ aynı yerde duruyor.
Değişen dünyanın içinde değişmemesi gereken şey tam da budur.
Ahilik bize aslında çok sade ama çok güçlü bir şey söylüyor: İşini iyi yap, insanı unutma, kazancını ahlakla buluştur ve sahip olduğun değeri toplumla paylaş.
Bence bugün iş dünyasının ihtiyacı olan anlayış da budur.
Daha çok üretelim, daha çok ihracat yapalım, daha fazla girişimci yetiştirelim, daha güçlü şirketler kuralım. Ama bütün bunları yaparken işin özünü, yani insanı ve güveni kaybetmeyelim.
Çünkü ekonomik büyüme rakamlarla ölçülebilir; fakat ekonomik hayatın gerçek başarısı güvenle ölçülür.
Bu Ahilik Haftası’nda dileğim, yüzyıllardır bu topraklarda yaşayan bu güçlü kültürün yalnızca bir hafta boyunca hatırlanması değil, iş hayatımızın her gününde yaşatılmasıdır.
Esnafımızın emeğinin değer gördüğü, gençlerimizin meslek öğrenirken ahlakı da öğrendiği, işletmelerimizin büyürken topluma karşı sorumluluklarını unutmadığı, rekabetin dayanışmayı yok etmediği ve kazancın güvenle birlikte anıldığı bir iş dünyası hepimizin ortak hedefi olmalıdır.
Çünkü Ahilik yalnızca geçmişimizin mirası değildir.
Doğru anlayabilir ve doğru yaşatabilirsek, geleceğimizin de pusulası olabilir.
Bu vesileyle başta ülkemizin fedakâr esnaf ve sanatkârları olmak üzere, emeğiyle, alın teriyle, ustalığıyla ve dürüstlüğüyle ekonomimize değer katan herkesi Ahilik Haftası vesilesiyle gönülden selamlıyorum.
Ahilik kültürünün bize bıraktığı en büyük mirası, yani “önce insan, önce emek, önce güven” anlayışını geleceğin iş dünyasına taşıyabilmek dileğiyle…
Ahilik Haftamız kutlu olsun.